دیدگاه دین اسلام درباره ظهور منجی چیست؟امام زمان عج

امام محمّد بنِ الْحسنِ الْعَسکَری؛ زادهٔ ۱۵ شعبان ۲۵۵ یا ۲۵۶ هجری قمری در سامَرّا
به اعتقاد شیعیان، حجت بن الحسن(عج) در آخرالزمان ظهور می‌کند و به همراه یارانش حکومتی جهانی برپا می‌سازد و دنیا را که پر از ظلم و ستم شده است، آکنده از عدل و داد می‌نماید. در روایات اسلامی، توصیه مسلمانان به انتظار فرج مورد تأکید فراوان قرار گرفته و شیعیان این روایات را به معنای انتظار ظهور امام زمان می‌دانند.
در روایتى طولانى، ابى بن کعب از پیامبر اکرم(ص) درباره علامت‌هاى ظهور امام مهدى(عج) سؤال مى‌کند، آن حضرت مى‌فرماید: او -امام مهدى(عج)- پرچمى دارد که چون وقت ظهورش فرا رسد، خود به خود باز مى‌شود و خداى تعالى آن را به سخن مى‌آورد و عرض مى کند: «یا ولى الله فاقتل اعدالله»؛ اى ولى خدا! دشمنان خدا را بکش!» و این دو علامت است: اولى باز شدن پرچم، دومى صدایى است که از پرچم بر مى‌آید.
احادیث فراوانی در منابع شیعه، بردن نام اصلی امام دوازدهم را منع کرده و حرام دانسته‌اند.^[۵] دو نظریه مشهور درباره این روایات وجود دارد: نظریه نخست از آنِ کسانی مثل سید مرتضی، فاضل مقداد، محقق حلی، علامه حلی و چند عالم دیگر است که این حرمت را مخصوص زمان تقیه می‌دانند. در مقابل، میرداماد و محدث نوری این حرام‌بودن را در تمام دوران قبل از ظهور جاری دانسته‌اند.
پدر امام زمان(عج)، امام حسن عسکری(ع)، امام یازدهم شیعیان دوازده امامی است
امام زمان در سال ۲۵۵ق به دنیا آمد^[۶۱] و به اعتقاد شیعیان، زنده است تا زمانی که همراه عیسی(ع) ظهور کند.^[۶۲] حدود دوازده قرن از آن تاریخ می‌گذرد. علمای شیعه درباره چگونگی این عمر طولانی، پاسخ‌های گوناگونی ارائه داده و «امکان تداوم حیات انسان» را از جهت علمی و عملی بررسی کرده‌اند.
در برخی نقل‌ها پیامبر اسلام(ص)، امام مهدی (عج) را از نظر خصوصیات جسمی، شبیه‌ترین فرد به خود توصیف کرده است
در کتاب مکیال المکارم، جمال و زیبایی امام مهدی (عج)، یکی از ویژگی‌های او بیان شده و تأکید شده که مثل ماه می‌درخشد
ریّان پسر صلت می‌گوید: به امام رضا (علیه‌السّلام) عرض کردم: «آیا شما صاحب این امر هستید؟». فرمود: «من، امام و صاحب امر هستم، ولی نه آن صاحب امری که زمین را از عدل و داد پر می‌کند، آن گاه که از ستم و بیداد پر شده باشد.چه گونه می‌توانم صاحب آن امر باشم در حالی که ناتوانی جسمی‌ مرا می‌بینی؟
حضرت قائم، کسی است که وقتی ظهور می‌کند، در سنّ پیران است، ولی به نظر جوان می‌آید. او،‌ اندامی‌ قوی و تنومند دارد، به طوری که اگر دست را به سوی بزرگ‌ترین درخت دراز کند، آن را از ریشه بیرون می‌آورد و اگر میان کوه‌ها فریاد برآورد، صخره‌ها می‌شکند و از جا کنده می‌شود...»
نقش امدادهای غیبی در پیروزی حکومت جهانی مهدی (عجّل‌الله‌فرجه‌الشریف) قابل توجّه است.
حضرت، با انجام دادن معجزاتی، مشکلات را از سر راه برمی‌دارد و یا با رعب و ترسی که خداوند در دل دشمن ایجاد می‌کند و با ملائکه‌ای که به یاری آن حضرت می‌فرستد، موجبات پیروزی آن حضرت فراهم می‌شود.
در برخی از روایات نیز سخن از نیروهایی رفته است که دارای خصوصیّات فرشتگان هستند و منتظر ظهور حضرتند تا او را یاری کنند و از تابوت حضرت موسی (علیه‌السّلام). .. نیز به عنوان وسیله دیگر برای نصرت و یاری حضرت مهدی (عجّل‌الله‌فرجه‌الشریف) نام برده شده است:
امام علی (علیه‌السّلام) می‌فرماید: «خداوند، حضرت مهدی (عجّل‌الله‌فرجه‌الشریف) را با فرشتگان و جن و شیعیان مخلص، یاری می‌کند.» . 

^[۲۱]

امام باقر (علیه‌السّلام) می‌فرماید: «فرشتگانی که در جنگ بدر به پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) یاری دادند، هنوز به آسمان بازنگشته‌اند تا این که حضرت صاحب الامر را یاری رسانند. تعدادشان، پنج هزار فرشته است.
در عصر ظهور نیز، دنیای علم و فناوری دیدگان را خیره می‌سازد و عقل را درحیرت فرو می‌برد. در چنین وضعی بهترین وسیله اتمام حجت و مبارزه، همان راه علم است. در این هنگام اگر شخصی پدیدار شود، که بزرگ‌ترین دروازه‌های دانش را بگشاید و پایه‌های دانش‌های پیشین را متزلزل سازد؛ بی شک همگان در برابر او خاضع می‌شوند و حتی اگر بخواهند با سلاح آتشین با او به نبرد برخیزند؛ سلاح‌هایشان در برابر اعجاز علمی‌ و سلاح‌های ساخته شده ی او، پشیزی نخواهد بود.
امام زین العابدین (علیه‌السّلام) در یک بیان رمزگونه می‌فرمایند:
دانش بیست و هفت حرف است و همه ی آنچه را که فرستادگان پیشین آورده‌اند، دو حرف بیش تر نبوده است؛ بنابراین، مردم تا به امروز، چیزی بیش از این دو حرف را نمی‌دانند؛ امّا وقتی قائم آل محمد (عجّل‌الله‌فرجه‌الشریف) قیام فرماید، بیست و پنج حرف دیگر را او هویدا خواهد ساخت و آن را در میان مردم گسترش می‌دهد و دو حرف پیشین را هم ضمیمه می‌سازد تا دروازه‌های دانش کاملاً گشوده شود و همه ی بیست و هفت حرف آشکار شود

سدیر صیرفى از امام صادق (علیه السلام)  روایت مى کند: «صاحب الامر از این جهت با یوسف (علیه السلام)  شباهت دارد که برادران یوسف - با اینکه عاقل و دانا بودند و قبلاً هم با وى معاشرت داشتند - وقتى پیش او رفتند تا خودش را معرفى نکرد؛ او را نشناختند و با اینکه بین او و یعقوب (علیه السلام) ، بیش از هیجده روز راه، فاصله نبود، یعقوب از وى اطلاعى نداشت. پس چرا این مردم، انکار مى کنند که خداوند همین عمل را نسبت به حجّت خویش صاحب الامر نیز انجام ندهد؟ ایشان نیز در بین مردم تردّد مى کنند و در بازار ایشان راه مى روند و بر فرش هاى آنان قدم مى گذارند؛ ولى [مردم] او را نمى شناسند و به همین وضع زندگى مى کند تا هنگامى که خداوند به او اذن معرّفى به مردم را بدهد»[1].

آن حضرت(عج) براى انجام وظایف و تکالیف خود از مکانى به مکان دیگر مى رود و بر اساس حکایات معتبره، در شهرها و اماکن مختلفى دیده شده است. مدینه، مکه، نجف، کوفه، کربلا، کاظمین، سامرا، مشهد و قم، از جمله آن شهرهاست  و در بعضى از زمان ها و مناسبت ها در مکانى مقدس حضور دارد. در اینجا به برخى از آنها اشاره مى شود:

مکان هاى خاصى:

1- مدینه و پیرامون آن (رضوى)

امام باقر (علیه السلام)  مى فرمایند: «ناچار براى صاحب الزمان(عج)، عزلت و غیبتى است و طیبه (مدینه) خوب جایگاهى [براى ایشان] است»[2].

2- مکّه و اطراف آن (ذى طوى)

از امام باقر (علیه السلام)  نقل شده است: «یکون لصاحب هذا الامر غیبة فى بعض الشعاب، [و] أومأ بیده الى ناحیة ذى طوى...»[3]؛ «صاحب الامر در یکى از این درّه ها، غیبتى خواهد داشت، سپس با دستش به بخشى از ذى طوى اشاره کرد».

در دعاى ندبه مى خوانیم: «لیت شعرى این استقرّت بک النوى بل اىّ ارض تُقِلّکَ اَو ثرى أ برضوى اَو غیرها ام ذى طوى»؛[4] «اى کاش مى دانستم که در کدامین زمین قرار دارى و کدام زمین یا خاک، وجود نازنینت را بر خود حمل مى کند؟ آیا در رضوى هستى یا در جاى دیگر؟ آیا در ذى طوى هستى؟»

3- حضور هر ساله در حج و عرفات

از زمان ها و مکان هایى که امام در آن حضور مستمر و دائمى دارد، موسم حج و روز عرفه و در سرزمین عرفات است؛ امام صادق (علیه السلام) فرمود: «یفقد الناس امامهم یشهد الموسم فیراهم و لا یرونه»؛[5] «مردم امام زمان(عج) خود را نمى یابند، او در موسم حج [و در منا و عرفات] شرکت مى کند و آنان را مى بیند؛ ولى آنان او را نمى بینند».

امام رضا (علیه السلام)  نیز مى فرماید: «اِنّه لَیَحضُرُ الموسِمَ فیقضى جمیع المناسک...» ؛[6] «[مهدى] در موسم حج حاضر مى شود و همه اعمال را انجام مى دهد و در عرفه نیز وقوف مى کند و دعاى مؤمنان را آمین مى گوید».

محمد بن عثمان عمرى، یکى از نائبان چهارگانه امام زمان(عج) مى گوید: «به خدا سوگند: صاحب الزمان در موسم حج، همه ساله حضور مى یابد و مردم را مى بیند و مى شناسد. مردم [هم] او را مى بینند، اما نمى شناسند»[7].

 4- مسجد کوفه، سهله، کربلا و نجف

ابوبصیر از امام صادق (علیه السلام)  نقل مى کند: «گویا مى بینم که قائم(عج) ما با خانواده اش در مسجد سهله اقامت گزیده است»[8].

بر اساس حکایات معتبر، ملاقات بزرگانى چون مقدس اردبیلى، علامه بحرالعلوم، شیخ محمد تقى آملى و... در مسجد سهله و کوفه صورت گرفته است[9].

 از مجموع این روایات و حکایات معتبر، برداشت مى شود که آن حضرت در شهرها و مناطق مختلف حضور دارد و محل زندگى ایشان، جاى خاصى نیست. پس زندگى او به شیوه عادى و معمولى است؛ زیرا این گونه زندگى، حسّاسیت برانگیز نیست و براى آن حضرت نیز آسان تر و طبیعى تر است.

حضرت رضا(ع) در روایت دیگری، در پاسخ اباصلت هروی که از ایشان پرسید: «نشانه های قائم شما هنگام ظهور چیست؟» می فرماید: نشانه اش این است که در سنّ پیری است، ولی منظرش جوان است، به گونه ای که بیننده می پندارد چهل ساله یا کمتر از آن است. نشانه دیگرش آن است که به گذشت شب و روز پیر نشود تا آنکه اَجَلش فرا رسد.

نویسنده ارجمند کتاب مکیال المکارم، در بخش چهارم کتاب خود، جمال و زیبایی حضرت مهدی (ع) را یکی از ویژگی های آن حضرت می شمرد و می نویسد:

بدان که مولای ما حضرت صاحب الزمان (ع)، زیباترین و خوش صورت ترین مردم است؛ زیرا شبیه ترین مردم به پیامبر اکرم (ص) است.1

از بررسی روایات و مطالعه حکایت های نیک بختانی که توفیق زیارت آن امام را یافته اند، برمی آید که قامت و رخسار نازنین امام عصر(ع) در کمال زیبایی و اعتدال بوده و سیمای مبارکش، دل ربا و خیره کننده است.

روایاتی که خصال و سیمای امام مهدی (ع) را به تفصیل بیان کرده و ویژگی های آن حضرت را یک به یک برشمرده اند. برخی از روایاتی که در این زمینه وارد شده، به شرح زیر است:

1. پیامبر گرامی اسلام(ص)، امام مهدی(ع) را شبیه خود معرفی کرده، در توصیف او می فرماید:

پدر و مادرم به فدای او که هم نام من، شبیه من و شبیه موسی، زاده عمران است. بر [بدن] او نوارهایی [جامه هایی] از نور است که از شعاع قدس است.6

2. آن حضرت در روایت دیگری در توصیف چهره فرزندش، امام مهدی (ع) می فرماید:

مهدی از فرزندان من است. چهرة او مانند چهره ماه درخشنده است.7

3. پیامبر اعظم (ص) در روایتی پیشانی و بینی امام مهدی (ع) را این گونه توصیف می کند:

مهدی از من است، پیشانی گشاده و بینی کشیده دارد

 شیخ ابراهیم محمدی امام جمعه اهل سنت عسلویه: علمای اهل سنت بر این باور هستند که شخصی بنام محمدبن عبدالله معروف به مهدی در آخر الزمان متولد می شود و از سلاله پیامبر و از فرزندان فاطمه و حسن است و مردم را از گمراهی بسوی نور اسلام دعوت می کند و با عدالت حکم می کند بعد از اینکه دنیا پر از ظلم و ستم شده است.

    شیخ عبدالستار حرمی امام جمعه اهل سنت نخل تقی: در آخرالزمان متولد می شود، از نسل پیامبر است، نامش محمدبن عبدالله، لقبش مهدی و یکی از مصلحان تاریخ می باشد.
مولوی شرف الدین جامی الاحمدی امام جمعه اهل سنت تربت‌جام : مهدویت از اعتقادات اهل سنت است. نام ایشان محمد مهدی است و ایشان برای اولین بار که به سفر حج می‌روند و خودشان هم با این که بالای چهل سال عمر دارند نمی داندند که اسمشان چیست. سپس ابری می آید و بالای سر ایشان واقع می‌شود و ندا می‌رسد که هذا مهدی و آنجا همه متوجه می شوند و ظهور اتفاق می‌افتد.
مولوی امان ا...برزگر امام جمعه اهل سنت سمیع آباد: پیامبر(ص) فرمود در آخر الزمان شخصی می‌آید همنام خودم نامش محمد و پدرش همنام پدرم. از ایشان سوال شد نکند خود شما باشی. فرمود: ا... اعلم. در هر صورت ظهور ایشان در نزد تمام فرق حتمی است .
مادر امام دوازدهم (علیه‌السلام)، بنا بر برخی روایات دینی، دختر یشوعا پسر قیصر روم از نسل شمعون یکی از حواریین حضرت عیسی (علیه‌السلام) است که به دنبال یک سلسله وقایع معجزه‌آسا از روم به سامرا آمده و سپس به همسری امام عسکری (علیه‌السلام) درمی‌آید و امام مهدی (علیه‌السلام) از این مادر متولد می‌شود.
 آیا امام هیچ کاری نمی کند و در دوران غیبت نسبت به ظلم ها حساسیتی از خود نشان نمی دهد و فقظ منتظر ظهور است. البته امام تا میزانی که در حیطه وظیفه اش است، تمام تلاش خود را در مبارزه با ظلم و کفر انجام می دهد.

در خطبه 150 نهج البلاغه به فعالیت های امام زمان(ع) در دروان غیبت اشاره شده و امام علی(ع) فرمودند: امام غایب ما هم مثل ائمه دیگر عمل می کند، امام در دوران غیبت گروه هایی را در کنار هم جمع می کند تا با هم کار کنند، آدم های بد را متفرق می کند و گروهی را از بند آزاد می کند. تمام اینها را دور از چشم مردم انجام می دهد که هیچ کسی نمی تواند ردپایی از امام پیدا کند.

با توجه به این سخن معلوم می شود که امام زمان(ع) بسیاری از فعالیت های اجتماعی را انجام می دهند و کمک می کنند، بدون ردپایی از خودشان، ولی مردم باید به وظیفه خودشان عمل کنند.